| Sigortacılık Uygulamaları ve Sigorta Mevzuatı başlığının üçüncü ayağı ikincil mevzuattır. Türk Ticaret Kanunu sözleşmenin temel hükümlerini, 5684 sayılı Kanun sektörün kamusal çerçevesini kurar; ikincil mevzuat ise bu çerçeveyi uygulanabilir hâle getiren yönetmelikler, genel şartlar ve tebliğlerden oluşur.
Hakem adayı için bu bölüm en pratik alandır. Bir uyuşmazlık dosyasında hangi teminatın kapsam içinde olduğu, hangi hâllerde sigortacının rücu edebileceği, tazminatın nasıl hesaplanacağı çoğu zaman genel şartlarda yazar. Aşağıdaki anlatım mevzuat yığınını sınavda işe yarayacak başlıklar hâlinde düzenler.
Mevzuat Hiyerarşisi
Sigorta ilişkisinde uygulanacak kurallar bir sıra izler. Önce emredici kanun hükümleri gelir; Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar lehine emredici saydığı hükümlere aykırı düzenleme yapılamaz. Ardından genel şartlar gelir; bunlar Kurum tarafından onaylanan ve tüm şirketlerce kullanılan standart metinlerdir. En sonda özel şartlar bulunur.
Özel şartlar genel şartlara aykırı olamaz; ancak sigortalı lehine olmak kaydıyla genel şartlardan farklı düzenleme getirebilir. Sigortalı aleyhine özel şart geçersizdir. Bu hiyerarşi sınavda doğrudan sorulan bir konudur.
Bilgilendirme Yükümlülüğü
Sigorta sözleşmelerinde bilgilendirmeye ilişkin yönetmelik, sözleşme kurulmadan önce sigorta ettirene bilgi verilmesini düzenler. Bilgilendirme yazılı olarak yapılır ve teminatın kapsamı, teminat dışı hâller, tazminat başvurusunun nasıl yapılacağı, şikâyet ve uyuşmazlık çözüm yolları gibi hususları içerir.
Bilgilendirmenin eksik veya yanlış yapılması hâlinde sigorta ettiren zarar görmüşse sigortacı sorumludur. Hakemlik dosyalarında bilgilendirme formunun imzalatılıp imzalatılmadığı sıkça tartışma konusu olur.
Zorunlu Sigortalar
Zorunlu sigortalar kanun veya Cumhurbaşkanı kararıyla getirilir. Sigortacı, zorunlu sigortalarda sözleşme yapmaktan kaçınamaz; buna sözleşme yapma zorunluluğu denir. Başlıca zorunlu sigortalar şunlardır: karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası, zorunlu deprem sigortası, karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası, tehlikeli maddeler ve tehlikeli atık zorunlu mali sorumluluk sigortası, tüpgaz zorunlu sorumluluk sigortası.
Trafik Sigortası
Karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası, işletenin üçüncü kişilere verdiği zararlardan doğan sorumluluğunu teminat altına alır. Teminat maddi ve bedeni zararları kapsar; teminat limitleri her yıl güncellenir.
Zarar gören, uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmını doğrudan sigortacıdan isteyebilir. Sigorta tahkim sistemine gelen dosyaların en büyük bölümü bu sigortadan kaynaklanır.
Genel şartlarda sigortacının ödediği tazminatı sigortalıya rücu edebileceği hâller sayılmıştır. Bunlar arasında işletenin veya sürücünün kasti hareketi, sürücünün uyuşturucu veya alkolün etkisi altında olması, sürücünün geçerli sürücü belgesine sahip olmaması, aracın çalınmış veya gasp edilmiş olduğunun bilinmesine rağmen kullanılması ve ruhsatsız olarak tehlikeli madde taşınması yer alır. Rücu hâllerinin varlığını ispat yükü sigortacıya aittir.
Değer kaybı talepleri, ilgili mevzuatta önceden belirlenen formül, yöntem veya ölçütlere göre hesaplanır. Sigorta Tahkim Komisyonu bu talepleri başvuru sahibinin isteğine bağlı olarak danışmanlık hizmeti çerçevesinde raportörler aracılığıyla da sonuçlandırabilir.
Zorunlu Deprem Sigortası
Zorunlu deprem sigortası, belediye sınırları içindeki meskenler bakımından zorunludur ve Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından yürütülür. Teminat, depremin doğrudan neden olduğu maddi zararlar ile deprem sonucu meydana gelen yangın, infilak, dev dalga ve yer kaymasından kaynaklanan zararları kapsar.
Sigorta bedeli, Kurum tarafından belirlenen azami tutarı aşamaz. Bu tutarın üzerindeki kısım için ihtiyari deprem sigortası yaptırılabilir. Zorunlu deprem sigortası kapsamındaki uyuşmazlıklar da tahkim sistemine getirilebilir.
Aracılara İlişkin Yönetmelikler
Sigorta Acenteleri Yönetmeliği
Acentelik faaliyetinde bulunabilmek için Levhaya kayıtlı olmak gerekir. Yönetmelik acentelerde aranan nitelikleri, teknik personel şartını, mesleki sorumluluk sigortası yükümlülüğünü ve faaliyet esaslarını düzenler. Acenteler, sigorta şirketlerinden tahsil ettikleri primleri kanunda öngörülen süre içinde şirkete aktarmakla yükümlüdür.
Sigorta Eksperleri Yönetmeliği
Eksperlik yapabilmek için Levhaya kayıtlı olmak ve yönetmelikte öngörülen sınavda başarılı olmak gerekir. Eksper, atandığı işi tarafsız biçimde yürütmek ve raporunu süresi içinde düzenlemekle yükümlüdür. Eksperin taraflardan biriyle menfaat ilişkisi bulunması hâlinde görevi kabul etmemesi gerekir.
Brokerler Yönetmeliği
Brokerlik faaliyeti Kurumdan alınacak ruhsata tabidir. Broker, sigorta ettirenin menfaatini gözetmek ve şirket seçiminde bağımsız davranmakla yükümlüdür. Brokerin mesleki sorumluluk sigortası yaptırması zorunludur.
Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik
Bu yönetmelik hakem adayı için doğrudan bağlayıcıdır; hem sınavın kapsamını hem hakemliğe kabul koşullarını belirler.
Hakemlik Şartları
Sigorta hakemi olabilmek için sigorta hukukunda en az beş yıl veya sigortacılıkta en az on yıl kesintisiz deneyim sahibi olmak gerekir. Deneyimin niteliği yönetmelikte ayrıntılı biçimde tanımlanmıştır. Meslek öncesi eğitim ve staj fiili süre hesabında dikkate alınmaz.
Zorunlu haller nedeniyle mesleki faaliyete ara verilmiş olması deneyime etki edecek sürelerden sayılmaz; ancak bu ara verme süresi her hâlükârda iki yılı aşamaz. Sigorta hukukunda kesintisiz üç yıl ve üzeri, sigortacılıkta ise kesintisiz beş yıl ve üzeri ara verme mesleki deneyime etki eder.
Başvuru ve Sınav Süreci
Aday önce gerekli belgelerle Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurur. Komisyon başvuruları inceler ve sınava girebileceklere ilişkin nihai karar Aday Değerlendirme Komisyonu tarafından verilir. Aday Değerlendirme Komisyonu; Sigorta Tahkim Komisyonu’ndan iki, SEGEM’den bir ve Kurumdan iki temsilci olmak üzere beş üyeden oluşur.
Kabul edilen adaylar sınav başvurusunu SEGEM’e yapar. Sınav soruları çeşitli üniversitelerin ilgili bölümlerinden temin edilmek suretiyle SEGEM tarafından hazırlanır. Sınav 50 adet çoktan seçmeli sorudan oluşur ve her soru beş seçeneklidir.
Değerlendirme
Sınavda dört yanlış bir doğruyu götürür. Adayın net doğru sayısı iki ile çarpılarak puanı hesaplanır. Yetmiş ve üzeri puan alan adaylardan puan sıralamasına göre o yıl için Kurum tarafından belirlenen kontenjan kadar aday başarılı sayılır. Başarılı sayılan son adayla aynı puanı alan adaylar da başarılı kabul edilir.
Bu düzenlemenin önemli bir sonucu vardır: sınav bir baraj sınavı değil, sıralama sınavıdır. Yetmiş puan almak tek başına yeterli değildir; kontenjana girmek gerekir.
Dosya Atama ve Karar Süreci
Hakem seçimi genel listeden sıra usulüne göre yapılır ve uzmanlık alanları esas alınır. Tek ve heyet koordinatörü hakemlere bir ayda en fazla yetmiş adet uyuşmazlık dosyası atanır. Bu sınırın aşılması gerekiyorsa Komisyon durumu Kuruma bildirerek atama yapabilir.
Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır; bu süre yalnızca tarafların açık ve yazılı muvafakatiyle uzatılabilir. İtiraz hakemi ise iki ay içinde karar verir.
Eğitim Yükümlülüğü
Sigorta ve itiraz hakemleri ilk defa görevlendirilmeye başlamadan önce düzenlenen eğitime katılmak zorundadır. Ayrıca beş yılda bir yenileme eğitimine katılırlar. Eğitimi süresi içinde almayan hakemlere eğitim tamamlanıncaya kadar yeni görevlendirme yapılmaz.
Hakemliğin Devamı
Hakemliğe devam edilebilmesi, atanma tarihinden itibaren her beş yılda bir Komisyon Başkanlığının görüşleri de dikkate alınarak Kurum tarafından yapılacak değerlendirmeye bağlıdır. Sigorta hakemleri başka işle iştigal edebilir.
Güvence Hesabı Yönetmeliği
Güvence Hesabı’nın işleyişi ayrı bir yönetmelikle düzenlenir. Hesaba başvuru koşulları, ödenecek tazminatın kapsamı ve Hesabın rücu hakkı bu yönetmelikte yer alır. Güvence Hesabı ödediği tazminat için sorumlulara rücu edebilir.
Sınava Hazırlık Notu
Bu bölümden gelen sorular genellikle şu başlıklarda yoğunlaşır: genel şart ile özel şart ilişkisi ve sigortalı lehine olma kuralı, zorunlu sigortaların sayılması ve sözleşme yapma zorunluluğu, trafik sigortasında rücu hâlleri, zorunlu deprem sigortasının kapsamı, acente ile broker yükümlülükleri, hakemlik sınavının yapısı ve değerlendirme yöntemi.
İkincil mevzuat sürekli güncellenir. Teminat limitleri, parasal sınırlar ve azami sigorta bedelleri her yıl değişir; bu nedenle rakam ezberlemek yerine kuralın mantığını kavramak daha güvenlidir. Sınav tarihine yakın dönemde yürürlükteki genel şartların son hâlini kontrol etmek gerekir. |
