| Sigortacılık Uygulamaları ve Sigorta Mevzuatı başlığının ikinci ayağı 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’dur. Türk Ticaret Kanunu sigorta sözleşmesinin taraflar arasındaki hükümlerini düzenlerken, 5684 sayılı Kanun sektörün kamusal çerçevesini kurar: kimin sigortacılık yapabileceğini, hangi izinlerin gerektiğini, denetimin nasıl işleyeceğini ve uyuşmazlıkların hangi yollarla çözüleceğini belirler.
Hakem adayı için bu kanunun ayrı bir önemi vardır: sigorta tahkim sisteminin kendisi bu kanunun 30. maddesiyle kurulmuştur. Yani hakemin görev yaptığı sistemin yasal dayanağı buradadır. Sınavda bu maddeye ilişkin sorular sıklıkla karşımıza çıkar.
Kanunun Amacı ve Kapsamı
Kanunun amacı, ülkedeki sigortacılığın geliştirilmesini sağlamak, sigorta sözleşmesinde yer alan kişilerin hak ve menfaatlerini korumak ve sigortacılık sektörünün güvenli ve istikrarlı bir ortamda etkin bir şekilde çalışmasını temin etmek üzere bu Kanuna tabi kişi ve kuruluşların faaliyete başlama, teşkilat, yönetim, çalışma esas ve usulleri ile faaliyetlerinin sona ermesi ve denetlenmesine ilişkin hususlar ile sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesine yönelik usulleri düzenlemektir.
Kanun kapsamına Türkiye’de faaliyet gösteren sigorta şirketleri, reasürans şirketleri, Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği, aracılar, aktüerler ve sigorta eksperleri girer. Sosyal güvenlik kurumları ile özel kanunlarına göre sigortacılık faaliyetinde bulunan diğer kuruluşlar kanun kapsamı dışındadır.
Sigorta ve Reasürans Şirketleri
Kuruluş
Türkiye’de faaliyet gösterecek sigorta şirketleri ile reasürans şirketlerinin anonim şirket veya kooperatif şeklinde kurulmuş olması şarttır. Sigorta şirketleri ile reasürans şirketleri, sigortacılık işlemleri ve bunlarla doğrudan bağlantısı bulunan işler dışında başka işle iştigal edemez.
Kuruluş için Kurumdan izin alınması gerekir. Kurucularda aranan nitelikler, ödenmiş sermaye tutarı ve pay devirlerine ilişkin koşullar kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Ruhsat
Sigorta şirketleri ile reasürans şirketleri, faaliyete geçebilmek için faaliyet göstermek istedikleri her bir sigorta branşında Kurumdan ruhsat almak zorundadır. Ruhsat, hayat ve hayat dışı olmak üzere ayrı gruplar için verilir. Bir şirket her iki grupta birden faaliyet gösteremez; bu ayrım sektörün temel yapı taşlarından biridir.
Ruhsat alan şirket, aldığı ruhsatı ticaret siciline tescil ve ilan ettirir. Ruhsat verilen branşta bir yıl içinde faaliyete geçilmemesi veya faaliyete ara verilmesi hâlinde ruhsat iptal edilebilir.
Teminatlar ve Karşılıklar
Sigorta şirketleri ile reasürans şirketleri, sigorta sözleşmelerinden doğan yükümlülüklerine karşılık olmak üzere teknik karşılık ayırmak zorundadır. Ayrıca sözleşmelerden doğan taahhütlerine karşılık olmak üzere teminat tesis eder. Sigortalıların teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır; bu hüküm sigortalıyı şirketin mali güçlük yaşaması hâlinde korur.
Mali Bünye Zafiyeti ve Tedbirler
Bir sigorta veya reasürans şirketinin mali bünyesinin zayıflaması hâlinde Kurum kademeli tedbirler alabilir. Bu tedbirler arasında sermaye artırımı istenmesi, faaliyetlerin sınırlandırılması, ruhsatların iptali ve tasfiye kararı yer alır. Ağır durumlarda şirketin yönetimi Kurum tarafından devralınabilir.
Sigortacılık Yapan Diğer Kişi ve Kuruluşlar
Sigorta Acenteleri
Sigorta acentesi, ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya müstahdem gibi tabi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak muayyen bir yer veya bölge içinde daimi bir surette sigorta şirketlerinin nam ve hesabına sigorta sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek edinen kişidir.
Acentelik faaliyeti için Levhaya kayıtlı olmak gerekir. Acenteler Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nezdinde tutulan Levhaya kaydolur. Acentelerde aranan nitelikler, mesleki yeterlilik ve mali koşullar yönetmelikle belirlenir.
Acentenin yetkileri sözleşmeyle belirlenir. Sözleşme yapma yetkisi verilmişse acente sigortacı adına sözleşme kurabilir; yalnızca aracılık yetkisi varsa sözleşmenin kurulması sigortacının kabulüne bağlıdır. Acentenin tahsil ettiği primler bakımından sigortacı sorumludur.
Brokerler
Broker, sigorta veya reasürans sözleşmesi yaptırmak isteyenleri temsil ederek, bu sözleşmelerin yaptırılacağı şirketlerin seçiminde tamamen tarafsız ve bağımsız davranarak ve teminat almak isteyen kişilerin hak ve menfaatlerini gözeterek sözleşmelerin akdinden önceki hazırlık çalışmalarını yürütmeyi ve gerektiğinde sözleşmelerin uygulanmasında veya tazminatın tahsilinde yardımcı olmayı meslek edinen kişidir.
Acente ile broker arasındaki temel fark temsil ilişkisidir: acente sigorta şirketini, broker ise sigorta yaptırmak isteyeni temsil eder. Bu ayrım sınavda doğrudan sorulur. Brokerlik faaliyeti Kurumdan alınacak ruhsata tabidir.
Sigorta Eksperleri
Sigorta eksperi, sigorta konusu risklerin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan kayıp ve hasarların miktarını, nedenlerini ve niteliklerini belirleyen ve mutabakatlı kıymet tespiti, ön ekspertiz ve hasar gözetimi gibi işleri mutat meslek olarak yapan tarafsız ve bağımsız kişidir.
Eksperler tarafsızdır; ne sigortacının ne sigortalının temsilcisidir. Eksper raporu bir bilirkişi görüşü niteliğinde olup hakemi bağlamaz. Eksperlik yapabilmek için Levhaya kayıtlı olmak gerekir.
Aktüerler
Aktüer, sigortacılık tekniği ile buna ilişkin yatırım, finansman ve demografi konularında olasılık ve istatistik teorilerini uygulayarak yasal düzenlemelere uygun prim, karşılık ve kâr paylarını hesaplayan, tarife ve teknik esasları hazırlayan kişidir. Aktüerler Aktüerler Siciline kaydolur.
Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği
Birlik, sigortacılık mesleğinin gelişmesini sağlamak, şirketler arasında dayanışma ve haksız rekabeti önleyecek şekilde meslek disiplini ve ahlakını korumak amacıyla kurulmuş, tüzel kişiliği haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. Sigorta ve reasürans şirketleri, ruhsat almalarından itibaren Birliğe üye olmak zorundadır. Sigorta Tahkim Komisyonu Birlik bünyesinde kurulmuştur.
Güvence Hesabı
Güvence Hesabı, zorunlu sigortalara ilişkin olarak belirli hâllerde zarar görenlerin tazminat alabilmesini sağlamak üzere kurulmuştur. Hesap, sigortalının tespit edilememesi, rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli olan zorunlu sigortanın yaptırılmamış olması, sigorta şirketinin mali bünye zafiyeti nedeniyle ödeme yapamaması ve çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kaza gibi hâllerde devreye girer.
Güvence Hesabı Birlik nezdinde oluşturulur. Hesabın gelirleri, zorunlu sigortalar için tahsil edilen primlerden ayrılan katkı paylarından oluşur. Güvence Hesabı’na yapılan başvurular da sigorta tahkim sisteminde uyuşmazlık konusu olabilir.
Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi
Sigortacılık faaliyetlerine ilişkin bilgilerin toplandığı, sigorta şirketlerinin risk değerlendirmesi yapabilmesi ve sigortalıların geçmiş hasar bilgilerinin izlenebilmesi amacıyla kurulmuş bir yapıdır. Hasarsızlık indirimi uygulaması bu merkezin verilerine dayanır.
Denetim ve Kurum
Sektörün düzenlenmesi ve denetlenmesi Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından yürütülür. Kurum, sigortacılık mevzuatına aykırılık hâlinde idari para cezası uygulayabilir, faaliyeti sınırlandırabilir veya ruhsatı iptal edebilir. Bu yetkiler kanunda ayrı ayrı düzenlenmiştir.
Sigorta Tahkim Sistemi
Kuruluş ve Amaç
Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulur. Sistemin dayanağı 5684 sayılı Kanun’un 30. maddesidir.
Sisteme Üyelik
Sigortacılık yapan kuruluşlardan tahkim sistemine üye olmak isteyenler durumu yazılı olarak Komisyona bildirir. Üyelik sabit katılma payının ödenmesiyle başlar. Zorunlu sigortalar bakımından ise ilgili risk üstlenicileri, üye olup olmadıklarına bakılmaksızın tahkim sisteminde yer alır.
Başvuru Koşulları
Tahkime başvurabilmek için sigortacılık yapan kuruluşa gerekli başvurunun yapılmış olması ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlanmış olması ya da kuruluşun kanunda öngörülen süre içinde cevap vermemiş olması gerekir. Ayrıca uyuşmazlığın mahkemeye, icra takibine, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre tahkime veya tüketici hakem heyetine intikal etmemiş olması aranır.
İşleyiş
Başvuru üzerine dosya, uyuşmazlığın hayat veya hayat dışı sigortalardan hangisine girdiğine göre ilgili raportöre havale edilir. Raportör ön incelemeyi yapar ancak uyuşmazlığın esasına dair karar veremez. Raportörler incelemelerini kanunda öngörülen süre içinde tamamlamak zorundadır.
Ön inceleme sonucunda dosya hakeme veya hakem heyetine gider. Uyuşmazlık konusu miktarın Kurumca belirlenen tutarın üzerinde olduğu durumlarda heyet oluşturulması zorunludur. Heyet en az üç kişiden oluşur, listede hukukçu bulunması hâlinde en az biri hukukçu olur ve kararını çoğunlukla verir.
Hakem seçimi genel listeden sıra usulüne göre yapılır; sıra usulünde hakemlerin uzmanlık alanları esas alınır. Hakemler, tarafların açık ve yazılı muvafakati ile uzatılmadığı sürece görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır.
Kararların Bağlayıcılığı ve İtiraz
Hakem kararları hukuki bağlayıcılığa sahiptir. Belirli bir parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda hakem kararı kesindir. Bu sınırın üzerindeki kararlara karşı itiraz hakem heyetine başvurulabilir. İtiraz hakem heyeti üç kişiden oluşur ve itiraz üzerine verdiği kararlar bakımından da kanunda öngörülen parasal sınırlara göre kesinlik veya temyiz imkânı belirlenir.
Hakemlerin Tarafsızlığı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun hâkimin yasaklılığına ve reddine ilişkin hükümleri sigorta hakemleri hakkında da uygulanır. Hakem, kendisine veya yakınlarına ait uyuşmazlıklara bakamaz ve talep olmasa bile çekinmek zorundadır. Taraflar ise atanan hakemi kanunda sayılan sebeplerle ve öngörülen süre içinde reddedebilir.
Sınava Hazırlık Notu
Bu bölümden gelen sorular genellikle şu başlıklarda yoğunlaşır: acente ile broker arasındaki temsil farkı, eksperin tarafsızlığı, hayat ve hayat dışı ruhsat ayrımı, Güvence Hesabı’nın devreye girdiği hâller, tahkim sistemine başvuru koşulları, hakem heyeti oluşturulmasının zorunlu olduğu durumlar ve dört aylık karar süresi.
En çok karıştırılan nokta acente ile brokerdir. Acente sigorta şirketini temsil eder, broker ise sigorta yaptırmak isteyeni temsil eder ve şirket seçiminde bağımsızdır. Eksper ise hiçbir tarafı temsil etmez, tarafsızdır. Bu üçlü ayrım neredeyse her sınavda bir biçimde sorulur. |
